Sáng ngày 16 tháng 9 năm 2026, Trần Quốc Bảo nhận được tin từ Phúc Ben ở Sài Gòn báo rằng nhạc sĩ Lê Duyên, năm nay đã 93 tuổi, vừa trở về nhà sau những ngày phải vào bệnh viện cấp cứu và điều trị.

Tin đến không quá ồn ào, nhưng khiến tôi và Phương Hồng Quế chạnh lòng.

Ở tuổi 93, một lần ngã bệnh không còn là chuyện nhỏ. Phúc Ben cho biết khoảng hai tuần trước, trên đường đi nhà thờ, nhạc sĩ Lê Duyên bất ngờ ngất xỉu giữa đường. May mắn chung quanh có người quen nhận ra ông, kịp thời đưa vào bệnh viện và báo cho gia đình. Sau khi khám và điều trị, bác sĩ cho biết ông bị suy dinh dưỡng nặng, cao huyết áp, giãn phế quản và thiếu máu não. Chi phí bệnh viện cho những ngày điều trị lên đến khoảng 25 triệu đồng Việt Nam. Nhờ có bảo hiểm y tế nên được thanh toán khoảng 5 triệu, nhưng gia đình vẫn phải lo phần còn lại khoảng 20 triệu đồng.

Hai mươi triệu đối với nhiều người có thể không phải là một con số quá lớn. Nhưng với một người nghệ sĩ đã bước qua tuổi 90, sức khỏe suy yếu, không còn khả năng làm việc, cuộc sống vốn đã nhiều năm chật vật, thì đó lại là một gánh nặng.

Ngay khi nhận được tin, Trần Quốc Bảo gọi cho Phương Hồng Quế. Hai chúng tôi đồng ý trích ngay 200 Mỹ kim từ Quỹ Vòng Tay Nghệ Sĩ để gửi về giúp chú Lê Duyên.

Tôi lại nhớ mình còn đang giữ những đồng tiền từ thiện mà hai thân hữu đã tin tưởng giao cho tôi để khi gặp một hoàn cảnh nghệ sĩ khó khăn thì thay họ gửi đến.

Một người là Richard Nguyễn, tức Hoài, chủ nhân Ciao Saigon, trước đây đã đưa cho tôi 500 Mỹ kim, với một lời nhắn rất đơn giản nhưng đầy tình người: khi thấy cần giúp thì cứ lấy tiền ấy mà giúp. Tôi đã từng trích 100 Mỹ kim trong số tiền đó để gửi giúp ca sĩ Ngọc Tuyết; lần này, thêm 100 Mỹ kim được dành cho nhạc sĩ Lê Duyên.

Người thứ hai là ca sĩ Chế Bạch Trúc, gửi 100 Mỹ kim.

Như vậy, số tiền đầu tiên chúng tôi gửi về cho nhạc sĩ Lê Duyên lần này là 400 Mỹ kim. Không phải là một số tiền quá lớn. Nhưng trong những lúc một người vừa bước ra khỏi bệnh viện, từng đồng tiền nghĩa tình đều có thể trở thành một sự nâng đỡ quý giá.

Và quý hơn nữa, đó là lời nhắn: Chú Lê Duyên ơi, ở một nơi rất xa, vẫn còn những người nhớ đến chú.

PHÚC BEN – NGƯỜI MANG NHỮNG TẤM LÒNG ĐI QUA BAO NẺO ĐƯỜNG

Ngày 17 tháng 9, Phúc Ben lại tìm đến nhà nhạc sĩ Lê Duyên để trao tận tay ông số tiền 400 Mỹ kim nói trên.

Trần Quốc Bảo đã nhận được video làm biên nhận. Nhìn hình ảnh người nhạc sĩ già ngồi trước mặt Phúc Ben, nhận món quà được gửi về từ những người ở cách ông nửa vòng trái đất, tôi có một cảm giác rất khó diễn tả.

Phúc Ben nhiều năm nay là một trong những người đã cùng tôi gắn bó với những công việc nghĩa tình trên mọi nẻo đường. Khi ở Mỹ chúng tôi nghe một nghệ sĩ nào đau bệnh, túng thiếu hoặc cần được thăm hỏi, Phúc Ben thường là người chịu khó tìm đến tận nơi.

Có những món tiền không lớn.

Có những chuyến đi không ai biết.

Có những lần chỉ là một túi quà, một phong bì, một lời hỏi thăm.

Nhưng đối với người đang đau bệnh hoặc đang cô độc, đôi khi giá trị của nó không nằm ở con số bên trong phong bì, mà ở cảm giác mình vẫn chưa bị cuộc đời quên lãng.

Tôi  rất quý Phúc Ben vì điều đó.

Tôi cũng không quên nghệ sĩ Giang Kim, người trước đây nhiều lần thay chúng tôi mang những món quà nghĩa tình đến tận nhà nhạc sĩ Lê Duyên.

Và một người nữa tôi muốn nhắc đến với rất nhiều cảm tình là Tôn Nữ Mặc Giao, biệt danh Xí Muội, một học trò của thầy Nguyễn Đức từ lớp nhạc Việt Nhi. Nhiều năm, cứ mỗi dịp Tết âm lịch, Mặc Giao lại nhờ tôi chuyển 500 Mỹ kim về tặng năm nghệ sĩ, mỗi người 100 Mỹ kim: nhạc sĩ Lê Duyên, nhạc sĩ trống Phùng Trọng, nghệ sĩ Ngọc Đáng, nghệ sĩ Diệu Hiền và ca sĩ Thùy Oanh của Biệt Đoàn Văn Nghệ Trung Ương.

Những đồng tiền ấy, có khi người nhận tiêu hết chỉ trong vài ngày. Nhưng cái nghĩa thì còn lại rất lâu.

TÔI GẶP LÊ DUYÊN LẦN ĐẦU VÀO 29 TẾT BÍNH TÝ 1996

Cái tên Lê Duyên đối với tôi không phải mới bắt đầu từ câu chuyện bệnh viện hôm nay.

Trần Quốc Bảo gặp ông lần đầu tiên cách đây đúng 30 năm. Tết Bính Tý 1996, sau kỳ Nhạc Hội Saigon Màu Kỷ Niệm kỳ 2, tổ chức ngày 1 tháng 2 năm 1996 tại vũ trường Ritz, chương trình thu được số tiền lời 21.900 Mỹ kim để làm công việc tương trợ.

Trần Quốc Bảo cùng ca nhạc sĩ Jimmy JC bay về Sài Gòn, mang những món quà ấy trao cho khoảng 50 gia đình ca nhạc sĩ còn sống cùng gia đình của 25 nhạc sĩ đã qua đời.

Những ngày giáp Tết năm ấy thật khó quên.

Người nghệ sĩ nhận vài trăm Mỹ kim ngày đó không chỉ nhận một món tiền. Họ nhận từ phương xa một lời nhắc rằng anh em, bằng hữu và khán giả bên ngoài Việt Nam vẫn còn nhớ đến mình.

Ngày 17 tháng 2 năm 1996, tức 29 Tết Bính Tý, tại khách sạn Hương Việt ở Bình Thạnh, tôi gặp nhạc sĩ Lê Duyên lần đầu. Ông đi cùng nhạc sĩ Đỗ Thu, tác giả Gửi Lại Em.

Trong ký ức của tôi, buổi chiều ấy có rất nhiều tiếng cười. Nhạc sĩ Đỗ Thu tuy đôi mắt đã mờ nhưng nói chuyện rất hoạt bát, nhắc không ngừng những kỷ niệm văn nghệ trước 1975. Riêng Lê Duyên lại ngồi khá lặng lẽ, đôi mắt phảng phất một nỗi buồn.

Tôi đến gần ông và nhắc lại điều mình từng nghe những nhạc sĩ đàn anh nói:

“Thập niên 50–60, nhạc sĩ Lê Duyên là một trong những người đàn mandolin rất nổi tiếng.”

Ông nhìn tôi, xúc động rồi nói một câu mà nhiều năm sau tôi vẫn còn nhớ:

“Đó là chuyện ngày xưa… Bây giờ chú già rồi… mấy thuở cầm đàn nữa…”

Ngày ấy, ông nhận được tổng cộng 300 Mỹ kim tiền quà. Hơn hai mươi năm sau, gặp lại, ông vẫn còn nhớ chuyện đó và kể rằng 100 Mỹ kim vào thời điểm ấy đã là một khoản tiền rất đáng kể.

TỪ CẬU BÉ MÊ TIẾNG MANDOLIN ĐẾN MỘT ĐỜI NGHỆ SĨ

Lê Duyên sinh năm 1933 tại Châu Thành, Cần Thơ. Thuở nhỏ, gia đình không muốn ông theo con đường ca nhạc. Nhưng ông mê tiếng đàn từ rất sớm. Mỗi lần đi nhà thờ, cậu bé Lê Duyên thường phải đi ngang một căn nhà nơi có người chơi mandolin. Những tiếng đàn ấy cứ từng ngày len vào tâm hồn cậu bé và cuối cùng trở thành một phần của cả cuộc đời ông.

Khoảng 15 tuổi, niềm say mê mandolin càng lớn. Gia đình muốn con học chữ, còn ông thì cố dành dụm để mua đàn. Sau này ông học mandolin với thầy Lương Vĩnh Sanh, rồi nhanh chóng tiến bộ và được giới thiệu vào ban Đàn Dây Đan Phú.

Năm 1953, khi mới khoảng 20 tuổi, Lê Duyên gia nhập ban Bốn Phương và xuất hiện trên làn sóng Đài Pháp Á. Những bản độc tấu như Đàn Chim Xanh và Từng Chiều từng được thu để phát trên đài.

Nhưng Lê Duyên không chỉ biết mandolin.

Ông còn học guitar, piano, clarinette và nhiều kiến thức hòa âm với những người thầy tên tuổi. Chính ông từng giải thích rằng nhạc công thế hệ của mình phải biết sử dụng nhiều loại nhạc cụ, vì bất cứ lúc nào cũng có thể phải thay thế một nhạc công khác trong ban.

Sau này, cùng những người bạn như Lam Phương, Phùng Trọng, Khánh Băng, ông thành lập ban nhạc Hương Sa, rồi đi với các đoàn Kim Cương, Dân Nam, Ngọc Cẩm – Nguyễn Hữu Thiết lưu diễn khắp miền Nam.

Có thời gian, tiếng mandolin của Lê Duyên được dùng để phụ họa cho những màn kịch trên sân khấu. Theo lời ông kể lại, có những đoạn đàn chứa chan cảm xúc đến mức nghệ sĩ Kim Cương nhiều lần bật khóc.

Ông cũng từng chơi nhạc ở rất nhiều địa điểm nổi tiếng của Sài Gòn như Maxim, Palace, Tour D’Ivoir, Lê Lai, Đêm Màu Hồng, Kim Sơn, Moulin Rouge, và tại Chợ Lớn có Lệ Uyển, Đồng Khánh, Đại La Thiên…

Một thời tuổi trẻ như thế.

Một cây đàn nhỏ bé trên tay.

Và cả một Sài Gòn đêm đêm sáng đèn phía trước.

KHÔNG CHỈ CÓ TIẾNG ĐÀN, CÒN CÓ NHỮNG CA KHÚC Ở LẠI

Lê Duyên còn là tác giả hoặc đồng tác giả của nhiều ca khúc.

Trong số đó, Duyên Tình Sơn Nữ từng được nhà xuất bản của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ mua phát hành và sau này được nhiều ca sĩ trình bày.

Ông còn viết hoặc cộng tác trong những bài như Dưới Ánh Trăng Rừng, Trăng Quê, Đừng Phụ Gì Nhau…

Riêng Trần Quốc Bảo đặc biệt thích ca khúc Âm Thầm, một bản nhạc mang nhiều tâm sự tình cảm của ông. Ca khúc này từng được Thanh Lan thu băng trước 1975; trước đó cũng đã có tiếng hát Tuyết Mai.

Năm 2018, tuần báo Thế Giới Nghệ Sĩ số 181, phát hành ngày 27 tháng 7, đã dành hình bìa và nhiều trang để kể lại cuộc đời người nhạc sĩ có “tiếng đàn mandolin tuyệt kỹ” của một thời.

Bây giờ nhìn lại tấm bìa ấy, tôi càng thấy thời gian thật nghiệt ngã.

Người thanh niên trên bìa báo năm nào ôm cây mandolin, đôi bàn tay như đang chạy trên dây đàn. Và hôm nay, người nghệ sĩ ấy đã 93 tuổi.

MỘT CUỘC ĐỜI NHIỀU MẤT MÁT

Điều khiến tôi thương Lê Duyên không chỉ là tuổi già hay bệnh tật. Cuộc đời ông trải qua quá nhiều mất mát.

Theo những điều Phúc Ben ghi nhận trong lần đến thăm này, ông từng có ba người con. Một người mất từ nhỏ vì bệnh, một người tử trận, người con còn lại sau này cũng qua đời.

Vợ ông đau bệnh và nằm một chỗ suốt hơn mười năm.

Ông ở vậy, tự mình chăm sóc vợ trong những năm tháng tuổi già.

Đến năm 2023, bà cũng rời ông mà đi.

Những năm dài lo thuốc men cho vợ khiến cuộc sống vốn không dư dả càng trở nên khó khăn. Cuối cùng ông phải bán căn nhà cũ, một phần để trả nợ, phần còn lại dùng để trang trải cho tuổi già.

Bây giờ mắt ông đã mờ hơn.

Trí nhớ không còn được như xưa.

Sức khỏe ngày một yếu.

May mắn vẫn còn người em họ hằng ngày nấu cơm, mang thức ăn sang chăm sóc.

Còn những người con?

Không còn ai nữa.

Còn người bạn đời đã cùng ông đi qua mấy chục năm?

Cũng đã đi rồi.

Những đồng nghiệp một thời cùng đứng dưới ánh đèn sân khấu?

Người còn, người mất.

Có lẽ buồn nhất của tuổi già không phải chỉ là căn bệnh. Mà là một buổi chiều nhìn quanh căn phòng và nhận ra rằng những khuôn mặt của một đời mình thương nhớ đã lần lượt đi xa.

Năm 2018, trong một cuộc điện thoại với TQB , Lê Duyên từng nhắc đến Lam Phương, Tùng Lâm và những người bạn cũ rồi nghẹn ngào:

“Bạn bè dần dần đi hết, giờ đâu còn ai nữa…”

Một câu nói ngắn.

Nhưng nghe như cả một thời đại đang khép cửa.

VÒNG TAY NGHỆ SĨ ĐÃ NHIỀU LẦN TÌM ĐẾN ÔNG

Tháng 5 năm 2014, sau 18 năm kể từ lần đầu gặp tại khách sạn Hương Việt, tôi trở lại thăm ông và trao tận tay 300 Mỹ kim của Nhóm Vòng Tay Nghệ Sĩ.

Ngày ấy, căn nhà của ông nằm cuối một con ngõ nhỏ trên đường Phan Đăng Lưu. Vợ ông đã đau yếu liên tục. Tôi từng viết về hai vợ chồng bằng một câu nghe buồn nhưng rất thật: “người ốm chăm lo người bệnh.”

Tháng 4 năm 2018, chúng tôi lại nhờ nghệ sĩ Giang Kim mang đến biếu ông 250 Mỹ kim, do nhạc sĩ Bảo Tố, nhạc sĩ Hoàng Thi Thao, ca sĩ Thái Xuân và ca sĩ Bạch Trúc gửi tặng. Người nhạc sĩ 85 tuổi ngày ấy đã lấy khăn lau những giọt nước mắt khi nhận món quà từ phương xa.

Đặc biệt, khi nhắc đến Phương Hồng Quế, ông đã nói với tôi một câu mà đến bây giờ tôi vẫn nhớ:

“Cái người mà chú không bao giờ quên, đó là Phương Hồng Quế… Thời nào cũng vậy… tử tế lắm con ạ.”

Hôm nay, tám năm sau câu nói ấy, Phương Hồng Quế vẫn cùng tôi trích tiền từ Quỹ Vòng Tay Nghệ Sĩ để gửi về cho ông.

Có những tình nghĩa không cần hứa.

Thời gian tự trả lời.

100 MỸ KIM – NHỎ VỚI NGƯỜI NÀY, NHƯNG CÓ THỂ RẤT LỚN VỚI NGƯỜI KHÁC

Tôi muốn đặc biệt cảm ơn Richard Nguyễn (Hoài) và ca sĩ Chế Bạch Trúc. Richard đã đưa cho tôi 500 Mỹ kim để dành giúp những nghệ sĩ khó khăn. Anh không hỏi bao giờ tiền sẽ được sử dụng. Anh chỉ tin rằng lúc nào gặp người thật sự cần, tôi sẽ thay Hoài gửi đi.

Một trăm Mỹ kim đã đến với ca sĩ Ngọc Tuyết.

Một trăm Mỹ kim hôm nay đến với nhạc sĩ Lê Duyên. Còn Chế Bạch Trúc, lần này khi nghe chuyện cũng dành ngay 100 Mỹ kim.

Một trăm Mỹ kim ở Mỹ đôi khi chỉ là vài bữa ăn.

Nhưng gửi về cho một người già 93 tuổi vừa trải qua những ngày trong bệnh viện, số tiền ấy có thể là thuốc, thức ăn, một lần tái khám, hoặc một phần chi phí sinh hoạt.

Quan trọng hơn hết, nó nói với người nhận rằng: “Chúng tôi vẫn còn nhớ đến bác.”

Tôi nghĩ tuổi già đôi khi cần câu nói đó không kém gì tiền bạc.

XIN MỖI NGƯỜI GÓP MỘT BÀN TAY

Bài viết này không phải để kể khổ thay cho nhạc sĩ Lê Duyên. Tôi càng không muốn người nghệ sĩ từng có một thời đứng giữa ánh đèn sân khấu phải trở thành hình ảnh của sự thương hại. Tôi chỉ muốn kể cho những người yêu văn nghệ biết rằng: Một người nhạc sĩ đã dành gần cả cuộc đời cho âm nhạc, từng có tiếng mandolin vang lên giữa Sài Gòn của những năm 1950–1960, nay đã bước sang tuổi 93 và đang thực sự cần sự nâng đỡ.

Nếu ngày xưa chúng ta từng nghe một ca khúc của ông…

Nếu từng yêu tiếng đàn mandolin….

Nếu từng nhớ một Sài Gòn với Maxim, Moulin Rouge, những đoàn Kim Cương, những ban nhạc của Lam Phương, Khánh Băng, Phùng Trọng…

Nếu đơn giản chỉ nghĩ rằng một người già 93 tuổi vừa bước ra khỏi bệnh viện đáng được sống những ngày còn lại bớt âu lo hơn…

thì xin hãy cùng chúng tôi góp một bàn tay.

Không cần phải là 500 hay 1.000 Mỹ kim.

Có thể là $20, $50, $100.

Nhiều giọt nước nhỏ sẽ thành một dòng sông.

Và đôi khi, một tờ giấy bạc được đặt vào bàn tay run run của một người nghệ sĩ già không đơn thuần là tiền.

Đó là một lời cám ơn.

Cám ơn những ngón tay năm xưa từng lướt trên phím đàn.

Cám ơn những đêm Sài Gòn đã từng có tiếng mandolin của ông.

Cám ơn một đời người đã góp một chút âm thanh đẹp đẽ vào ký ức của chúng ta.

Tôi nhìn lại bức ảnh tháng 7 năm 1957 tại rạp Thống Nhất: một Lê Duyên trẻ trung đang ôm mandolin, bên cạnh Nguyễn Long, Ngọc Minh Hà, Khánh Băng…

Gần bảy mươi năm đã trôi qua.

Người thanh niên trong ảnh giờ đã 93.

Cây đàn ngày xưa có lẽ đã nằm yên.

Những ngón tay cũng chẳng còn đủ sức chạy nhanh trên những sợi dây như thuở nào.

Nhưng tôi tin rằng nếu hôm nay có những người ở khắp nơi cùng nhớ tới ông, thì đâu đó trong căn phòng nhỏ ấy, tiếng đàn năm xưa vẫn chưa hoàn toàn im tiếng.

Bởi một người nghệ sĩ chỉ thực sự bị lãng quên khi không còn ai nhớ đến họ nữa.

Và chúng ta xin đừng để điều đó xảy ra với nhạc sĩ Lê Duyên.

Trần Quốc Bảo

Thế Giới Nghệ Sĩ – Quỹ Vòng Tay Nghệ Sĩ

September 17, 2026