Có những tấm lòng… không cần phải nói nhiều, chỉ cần một cử chỉ nhỏ thôi… là đủ làm người khác nhớ suốt một đời.

Với tôi, danh ca Thanh Thúy là một tấm lòng như thế.

Hôm qua, ngày 1 tháng 5, tôi nhận được cú điện thoại của chị từ Sacramento gọi về, giọng nói quen thuộc – vẫn ấm, vẫn đầy tình cảm:

“Nhạc Hội năm nay em làm sớm hơn mọi năm phải không?”

Chỉ một câu hỏi thăm thôi… mà làm thằng em này thấy lòng mình chùng xuống một chút. Vì biết rằng, dù ở xa, dù sức khỏe còn chưa thật sự hồi phục hoàn toàn, chị vẫn luôn dõi theo từng bước đi của chúng tôi.

Và rồi… chị gửi đến một ngân phiếu $300 ủng hộ cho Nhạc Hội “Saigon Màu Kỷ Niệm” kỳ 11.

Ba trăm dollars — nghe qua chỉ là con số. Nhưng với tôi, đó là cả một hành trình tình nghĩa hơn 40 năm được gói lại trong một phong bì nhỏ.

Tôi còn nhớ cách đây hơn nửa năm, khi nhận được cú điện thoại của chị Thanh Thúy, tôi mừng rỡ vô cùng vì nghe được giọng chị khỏe, ấm, mạnh lại như hồi 5, 10 năm trước. Thanh âm đó khác hoàn toàn so với những năm 2023, 2024, lúc chị đang nằm viện vì chứng bịnh bao tử (hậu quả của sự việc lo lắng, ăn ngủ bất thường trong suốt nhiều năm) cộng thêm nỗi buồn người chồng yêu quý Ôn Văn Tài của chị từ giã thế gian vào ngày 31 tháng 7 năm 2023.

Thanh Thúy cho biết giờ đây sức khỏe của chị đã hồi phục rất nhiều. Tôi nói nửa thật nửa đùa: “Chị ráng khỏe hẳn nhé, năm tới Nhạc Hội kỳ 11, hai chị em mình chung sức tổ chức như kỳ 1, kỳ 2 và kỳ 7. Chị cười trên đầu giây và nói: “Chị chưa khỏe đâu em ơi…”. Dù biết chị chưa nhận lời nhưng cũng không hẳn là câu từ chối…

Nếu có chị cùng Tổ Chức, Nhạc Hội kỳ 11 sẽ tưng bừng lắm, số tiền sẽ chia thêm cho các trẻ em mồ côi như Nhạc Hội kỳ 7 (tháng 9/2019) đã làm và kỳ 11 này tôi dự định sẽ nhờ Hồng Nguyễn giúp tôi trao tiền cho Hội Người Mù tại Điện Biên, Nguyễn Anh Đức gửi cho Viện Mồ Côi Vinh Sơn (Kontum) rất đáng thương cũng như nhờ Jimmy Tôn và 2 cháu Huy – Xuân ở Viện Phong Thủy Saigon giao tặng cho trẻ em ung bướu ở Quận 8… và nhất là kỳ 11 năm này tôi dự định kỷ niệm hành trình 46 năm hoạt động báo chí, thể thao, âm nhạc, từ thiện… Tôi kèm theo ý nghĩa này trong Nhạc Hội kỳ 11 vì tôi biết rằng chị Thúy rất thương thằng em nhỏ này nên không từ chối… Tuy nhiên, đúng vào tháng 3, ngay thời gian Quảng Cáo Nhạc Hội “Saigon Màu Kỷ Niệm” kỳ 11 sắp tung ra thì bất ngờ có chuyện xẩy đến:

– Ca sĩ Thanh Hương, người chị lớn của chị Thanh Thúy từ trần. Điều này, đã làm chị Thúy buồn bã và suy sụp tinh thần rất nhiều.

Quý vị có thể vào You Tube tìm Video mà Trần Quốc Bảo đã quay và post lên, chỉ cần đánh máy hàng chữ “Danh ca Thanh Thúy nói lời cuối cùng với chị Thanh Hương” là sẽ thấy thương cảm cho chị Thúy rất nhiều. Nhiều fans hâm mộ, kể cả các bạn trẻ, gọi cho tôi, nói đã khóc khi nhìn thấy chị Thanh Thúy gầy ốm và xanh xao quá…

Và chính vì chuyện này mà Trần Quốc Bảo quyết định dời 47 Năm Hành Trình Âm Nhạc, Báo Chí đời mình sang đến năm 2027, vì tôi rất cần sự hiện diện của chị Thúy đêm này, người đã cho tôi cùng bước đi đồng hành với chị trên đoạn đường làm việc thiện từ năm 1982, 1983 tại xứ người. Khó mà quên được những ngày cỏ dại mọc trên đất tốt để trở thành một loài hoa góp hương cho đời.

Như thơ Đinh Hùng viết: “Dĩ vãng dầm mưa lén bước về”, mỗi khi có cú điện thoại nào của chị Thanh Thúy gọi đến, Trần Quốc Bảo luôn cảm nhận biết bao kỷ niệm ùa về của những ngày Saigon thuở thanh xuân mắt biếc môi hồng tuổi trẻ cho đến sau này những ngày tha hương đất khách… Tất cả ngày tháng cũ / trong khoảnh khắc / đã lồng lộng xô dạt trời chiều trở về như trong Tình Nhớ của Trịnh Công Sơn đã viết….

Dear chị Thanh Thúy! Em không nhớ rõ chị em mình đã gặp nhau ở Mỹ từ năm nào, tháng nào.. chỉ biết hồi ở VN, em đã yêu thích giọng ca buồn như sương khói lãng mạn của chị thời em còn rất bé.. Đó là cái thời chưa tới 15, em đã biết nâng niu gìn giữ cuốn băng nhạc Akai Tiếng Hát Thanh Thúy (hình như cuốn Thanh Thúy 6), chị đã mở đầu bằng bài Tiếng Xưa của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước với phần dạo của tiếng đàn tranh bi ai làm sao.. tiếng ca, bài hát trong cuốn băng Akai này.. đã như câu ca dao và lời ru thần thoại đưa tâm hồn em về một vùng trời bình an của một thế giới không tiếng súng, chẳng hận thù trong những ngày niên thiếu đó..

Và khi sang Mỹ, tuy cũng chẳng nhớ nổi ngày nào chị em mình lần đầu gặp nhau, nhưng có một show nhạc chẳng bao giờ chị em mình quên được. Đó là buổi văn nghệ Kỷ Niệm 10 Năm Ly Hương ngày 30 tháng 4 năm 1985 tại trại tỵ nạn Pendleton, em được ông Lê Quý Biên giao phó việc mời ca sĩ, ban nhạc..và người đầu tiên em trân trọng mời tham dự, đó là chị, và sau đó là các nghệ sĩ Mai Lệ Huyền, nghệ sĩ cải lương Việt Hùng, ca sĩ Mai Ngọc Khánh, ban nhạc Anh Tài, Quốc Sĩ.. Buổi đó tổ chức ngoài trời, mùa hè nắng cháy như thiêu đốt, vậy mà quy tụ cả mấy chục ngàn người từ khắp nơi đổ về..

Lần đầu tiên em được giao tổ chức văn nghệ, cứ nghĩ mướn ban nhạc và ca sĩ là được rồi, ai ngờ một diện tích mênh mông gấp 2, 3 lần sân đá banh Cộng Hòa ngày xưa mà em không nghĩ đến chuyện phải thuê 1 giàn âm thanh khuếch đại nào cả, có phải là chết người không? nhưng cũng may, những người lính Thủy Quân Lục Chiến tại trại này đã cho em mượn hệ thống phát thanh của họ.. nhưng đó là giàn âm thanh để loan tải thông báo, tin tức sinh hoạt trong trại mà thôi.. nên tiếng nói, tiếng hát của mọi người bị ảnh hưởng rất nhiều.. Em còn nhớ, lúc mời mọi người nghiêm chỉnh chào cờ, anh Nam Lộc nói chuyện trên máy vi âm, giọng nói Anh bay bay nhạt nhòa trong gió..câu còn câu mất, tiếc ghê chị ạ. Và phần chị, hôm đó em còn nhớ chị đã hát bài Saigon Niềm Nhớ Không Tên của nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn.. bài hát và lời ca đầy nét u hoài trầm mặc khiến bao nhiêu người phải khóc…

Kể từ ngày đó, chị em mình đã gắn bó với nhau trong nhiều dịp chia sẻ vui buồn với các anh chị em đồng nghiệp. Những lần từ xa chị về lại Quận Cam, em biết chị còn rất mệt, nhưng vẫn thường gọi em vào bịnh viện hay nursing home thăm những nghệ sĩ đang nằm trong đó. Em nhớ lần đi thăm nhạc sĩ Lữ Liên, lúc đó Ông đã ngủ mê, chị đứng đợi cả tiếng rồi lấy dao gọt sẵn bịch táo hay cam mà chị mua đem vào để khi Ông dậy có sẵn trái cây mà dùng. Lúc đó đã 4, 5 giờ chiều, sợ trễ vào thăm Cô Minh Trang (ở một nursing home) gần đó, nên chị cùng em và chị Thanh Châu mau mau chạy tới thăm Cô.. Ba chị em không ai biết số phòng, nhưng nhân viên Mể ở đây rất hay, thấy 3 người mình VN đi tới lớ ngớ, mấy nhân viên người Mỹ cười cười nói lớn: “Minh Trang, right?”, hóa ra Cô ấy được nhận diện dễ dàng vì mỗi ngày họ thấy sao mà nhiều người tới thăm quá.. Cô Minh Trang thấy chị từ xa, cô bật dậy ngay và vô cùng cảm động. Đi bên chị bao ngày, chỉ mong sao học được một phần nào đó của chị, đem niềm vui đến cho người, là em đã hạnh phúc lắm rồi.

Những lần đi thăm đó, có người nổi tiếng và cũng có rất nhiều tên tuổi phận bạc hẩm hiu, trái tim chị không hề so đo, phân biệt, mà chỉ tràn đầy một đại dương tình cảm cho dù chẳng nợ nần gì cả.. chẳng hạn ghé thăm Danh Photo, anh nằm hiu hắt một mình, làm sao ngờ được có ngày chị sẽ ghé thăm. Lần đi xa nhất, cuối năm 1994, lên tuốt thành phố Glendale ghé thăm nhạc sĩ Vũ Huyến.. Chỉ vài tháng sau, Ông qua đời, chị cảm thấy đã làm được một việc phải làm, và may sao đã thăm Ông kịp trước khi tác giả Cô Hàng Nước từ trần.

Còn nhiều nhiều lắm, những Lam Phương (lúc Ông ngã bịnh), Nhật Thiên Lan (lúc mới sang), Nhật Minh, họa sĩ Hải Vân, nhạc sĩ trống Mạnh Tuấn (từ Úc sang), Sĩ Phú, Hoàng Thi Thơ.. và nhất là nhạc sĩ Lê Văn Thiện, chị đã phải lên xuống nhiều lần, ra nhà băng mở account cho anh, sau đó vào Peek Family lo phần hậu sự mai này.. em tuổi trẻ mà đi cạnh chị còn không bước kịp.

Nhưng lần gắn bó và kỷ niệm nhất, đó là buổi Nhạc Hội “Saigon Màu Kỷ Niệm” kỳ 2 chủ đề Chút Tình Trao Nhau cuối tháng 1 năm 1996 quy tụ gần 100 ca nhạc sĩ hát gây quỹ mang tiền về VN làm quà Xuân cho 75 gia đình các ca nhạc sĩ Saigon trước 75 giờ sống trong hiu quạnh khó khăn.. Chị Thanh Thúy, anh Ngọc Chánh là đầu tàu và tụi em được sát cánh cùng chị. Gần đến ngày diễn, chị lại phải vào Bịnh viện.. nhưng cố mau mau ra khỏi nhà thương để còn lên đài Tivi Little Saigon (lúc đó còn Việt Dzũng host) nói về buổi tổ chức này. Hơn 22 ngàn đô thu được, chị và Ban Tổ Chức giao em đem về gửi tặng 75 người.. Món quà Tết năm 1996 đó là mùa Xuân tuyệt vời nhất của tất cả những ai yêu âm nhạc Saigon trước 75.

Từ Nhạc Hội kỳ thứ 2 đó, giờ đã gần tròn 30 năm. Từ 75 nhạc sĩ, giờ đã rụng dần, nếu đếm những người còn sống, không biết còn tới con số 20 hay không? Thời gian trôi một cách lạnh lùng, nhưng những gì chị để lại, chính là cái nóng bỏng của trái tim làm cho những ai quen biết chị phải một đời nhớ mãi.

Trần Quốc Bảo

Tái Bút:

Bất chợt hôm nay, em tìm lại được trong xấp bài cũ, có một bài viết mà lần đầu em gặp được chị khoảng năm 1983-1984. Lần đầu tiên gặp được chị ngoài đời, có lẽ là ngày em vui hơn bao giờ hết, và bài này đã được viết từ sau lần gặp gỡ kỷ niệm ấy. Mời chị và mọi người đọc lại nhé…

THANH THÚY / NGƯỜI EM THƯƠNG MƯA NGÂU HAY KHÓC SẦU NHÂN THẾ

(bài viết: Trần Quốc Bảo)

Thương ai về ngõ tối

Bao nhiêu lá rơi rơi

Thương ai cười không nói

Ngập ngừng lá hôn vai

Thương nụ cười và mái tóc buông lơi

Mùa thu úa trên môi

Tình đời như ngõ tối

Tìm ai trong ngàn lối… (Thương 1 Người / TCS)

Từ nhiều năm qua cho đến bây giờ, người ta vẫn nhắc nhớ đến Thanh Thúy như một hiện tượng, một đề tài mới lạ. Hiện tượng của Saigon lên cơn bão sốt. Của các thi sĩ, văn sĩ, nhạc sĩ, kịch sĩ… đua nhau viết về một tiếng hát mới lạ nhưng đã ngự trị Saigon của thập niên 60. Người ta bỗng nhiên yêu mến tiếng hát đó kỳ lạ. Như một nhân vật huyền bí trong Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh xa xưa, Thanh Thúy lúc ẩn lúc hiện trong làn sương khói mỏng, càng tạo cho đời thêu dệt thêm nhiều huyền thoại bí mật.

Trịnh Công Sơn một thời vật vã với niềm thương nhớ không nguôi với tiếng hát liêu trai đó, và có phải chăng vì thế đã là nguồn động lực thúc đẩy Trịnh Công Sơn viết thành ca khúc Ướt Mi và Thương Một Người? Nhưng dầu sao chăng nữa, lúc bấy giờ một số trái tim vừa mới lớn đã lấy những lời ca đó như tâm trạng của chính mình về một tiếng hát mà họ hằng yêu quý nhất là những đêm mưa rơi thật buồn trên gác vắng mà nghe:

“Ngoài hiên mưa rơi rơi,

lòng ai nghe chơi vơi,

người ơi nước mắt hoen mi rồi.

Đừng khóc trong đêm mưa,

đừng than trong câu ca…

Buồn ơi trong đêm thâu,

ôm ấp giùm ta nhé.

Người em thương mưa Ngâu

hay khóc sầu nhân thế,

người ơi mang về tim ấm hồn em thêm say mê…”

Thi sĩ Hoàng Trúc Ly trong cơn say nồng của men rượu chỉ cất 4 câu ca ngợi tiếng hát nàng mà đến bây giờ bao nhiêu năm sau giới ái mộ vẫn còn ghi nhớ mãi:

Từ em tiếng hát lên trời

Tay xao giòng tóc tay vời âm thanh

Sợi buồn chẻ xuống lòng anh

Lắng nghe da thịt tan tành xưa sau…

Rồi tới kịch sĩ Nguyễn Long, nhạc sĩ Y Vân, người viết kịch, người viết nhạc, chạy tới tấp để hoàn tất kịch bản “Thúy Đã Đi Rồi” như một lời tâm sự dành cho Thanh Thúy.

Tiếng hát đó không gian truân như những bạn đồng nghiệp khác. Những bước đầu tiên là những bước thành công nhất. 16 tuổi, trên bục sân khấu của phòng trà Việt Long (Cao Thắng), tiếng hát trầm buồn nức nở đó đã thành công ngay với một số nhạc tình cảm êm dịu. Thời đó, Saigon hoặc những ngoại ô xa vắng, đi đâu người ta cũng nghe hát bài Nửa Đêm Ngoài Phố, Phố Đêm… là những bài mà Thanh Thúy đã hát. Từ đó một số bài muốn được ghi nhớ dễ dàng nơi khán thính giả, các nhạc sĩ thích dành ca khúc đó để cho Thanh Thúy hát và do đó các ca khúc Tình Đời, Tàu Đêm Năm Cũ, Cho Người Vào Cuộc Chiến… đã có thời phải in là nhiều lần mới đủ cho sự tiêu thụ của giới ái mộ.

Những huyền thoại đó tưởng chừng chỉ có ở quê nhà, và sau 1975 tưởng rằng đã chấm dứt kể từ lúc Thanh Thúy lên tàu ra khơi giã biệt Việt Nam. Nhưng không, bên cạnh những cảnh đổi đời bi thảm, người ta tuy chạy ngược chạy xuôi, vẫn thì thầm bên tai tin vừa nhận được là Thanh Thúy đã chết. Người cho tin là đã thấy rõ Thanh Thúy bị trúng mảnh đạn khi tàu rời bến. Người khác kể lại là Thanh Thúy bị mất tích không thấy mặt ở đảo Guam… Rồi từ đó, những huyền thoại tha hồ bị thêu dệt. Đến nỗi sau ngày mất nước, cái thú vui còn lại của mỗi đêm thật buồn trong thành phố, một số bạn thanh niên ngồi lại cùng hát những ca khúc cũ trước 75 và trong số đó họ không quên ca bài Thúy Đã Đi Rồi như tâm trạng ước ao ngày nào mình cũng sẽ là cánh chim trời bay khỏi quê hương.

Sự thực thì Thanh Thúy vẫn còn sống. Vẫn đêm đêm người ở đây mà hồn trĩu sầu gởi về nơi cố quốc. Qua màn đêm sương mỏng, mắt nàng hoen ướt lệ. Lệ gửi về những người thân yêu cùng giòng máu Việt đã nằm xuống. Lệ gửi về một mảnh đất yêu thương nhưng sao đầy bất hạnh. Lệ gửi về chốn muôn trùng mà người dẫu có đi xa ngàn dặm vẫn muôn đời ghi nhớ, vẫn thiên thu còn mãi vết thương đau. Ở bên đó quê hương, người ở lại đang mong chờ nghe lại tiếng hát cũ. Ở bên đây chốn hiu quạnh mịt mờ, Thanh Thúy cũng như bao trái tim lưu vong khác, đều cùng thổn thức một nhịp đau thương cùng kẻ xa nhà mong có ngày trở lại.

TRẦN QUỐC BẢO