(Thương gửi về hương hồn Hùng Cường – Nhân ngày tưởng niệm 21 năm Nghệ Sĩ Hùng Cường qua đời (1.5.1996 – 1.5.2017), xin gửi lại bài tôi viết ngay ngày 1.5.1996 sau đây) :

Trong quảng đời mười năm tù ngục biệt giam (1981-1991) tại Hà Nội, với trăm trận đòn thù tra tấn, đã có lần tôi bị đánh nhưng chẳng cảm thấy đớn đau thân xác vì sự ràng buộc thiêng liêng giữa tâm hồn tôi với tên tuổi của những nghệ sĩ tài danh đã đi vào lòng Dân Tộc từ những thập niên qua.

Trong số những nghệ sĩ chống cộng, có Hùng Cường, Nguyệt Ánh, và Việt Dzũng. Từ những năm 1983 đến 1990, tôi đã bị gọi đi “làm việc” nhiều lần, cách nhau trước sau khoảng một vài năm nhưng cùng một nội dung tra khảo : – quen biết thế nào với những tên “biệt kích văn nghệ – những tên ca hát phản động này ở nước ngoài” ? – Người cộng sản thực tình đã lo sợ ảnh hưởng của những nghệ sĩ lừng danh này với vương miện chói ngời trên đỉnh cao của dòng nhạc dân tộc và kháng chiến tại hải ngoại.

Trong chính sách bít bưng cấm đoán các loại “nhạc vàng Mỹ Ngụy” ngay sau khi cưỡng chiếm được miền Nam, Hà Nội lúc nào cũng lo ngại những lời ca tiếng hát dìu vợi tình yêu quê hương và tình người từ Saigon thấm sâu vào lòng nhân dân miền Bắc làm họ quên đi những tiếng kẻng phất cờ đỏ rực chân đê, tiến lên đồng ruộng. Họ sợ những tiếng hát vút cao tình ca muôn đời sẽ làm cho “Trường Sơn Đông – Trường Sơn Tây” phải cúi mặt, nhục nhằn tủi hổ vì tuyên truyền cho bạo lực chém giết. Hơn hết, họ còn sợ những dòng nhạc đấu tranh chống cộng từ hải ngoại vượt không gian bay về quê hương để khích động lòng người đứng lên đòi quyền sống. Họ bắt tôi viết tờ khai buộc tội những nghệ sĩ này là “những tên cầm đầu các nhóm phản động nước ngoài, ăn tiến của đế quốc Mỹ để tuyên truyền văn hóa đồi trụy hòng giựt dây lật đổ cách mạng” !. Tôi đã mỉm cười từ chối, vin cớ không quen biết những nghệ sĩ ấy, và âm thầm chấp nhận thêm mấy trận đòn thù. Từ trong xà lim, sờ những vết tím bầm trên thân xác, tôi lại khẽ hát những bản tình ca gợi nhớ một thời và gọi thầm tên những nghệ sĩ thân quen.

Ngày tôi trở về Úc với tự do (11.12.1991), tôi đã nâng niu những băng nhạc do gia đình tôi còn cất giữ và trao lại, vang lên tiếng hát lời ca qua những dòng nhạc do các nghệ sĩ lừng danh đã có lòng viết cho tôi, về tôi. Tình nghĩa thủy chung một đời. Phạm Duy đã ôm tôi, rung rung hai mái đầu tóc bạc. Song Ngọc cười vang thỏa nguyện gặp lại nhau. Hoàng Thi Thơ bắt tay ấm nồng. Khánh Ly ngồi bệt xuống sàn nhà tôi tại Úc và cất cao tiếng hát làm tôi tưởng mộng từ đáy xà lim một thời. Thanh Thúy yên lặng nhìn tôi qua ánh đèn mờ ảo trong một đêm cùng gia đình đưa tôi đi ăn tại vùng trời Cali. Nguyệt Ánh gọi tôi bằng tiếng Chú thân thương. Việt Dzũng chống nạng hát vang bên tôi trong một ngày Quốc Hận. Hùng Cường choàng khăn cổ màu cờ Tổ Quốc Tự Do, mặc áo trận, hát lại cho tôi nghe bài Thương Ca Niệm Khúc đã sáng tác cho tôi từ năm 1982. Và còn nữa… Còn vô vàn tấm lòng nghệ sĩ… ngàn lời chưa hết bao tên tuổi nạm vàng. Đời tôi đã quyện hòa vào những tấm lòng nghệ sĩ thân yêu, nói sao cho trọn ân tình trên những nẻo đường đấu tranh còn lại?

Và đêm nay, hình ảnh thương yêu đẫm nhòa nước mắt của buổi trưa 12.4.1996 tại Cali lại hiện về với tôi trong cảnh sương lạnh mùa đông tại Úc. Không gian và lòng tôi chung một giá băng. Được tin Hùng Cường đau nặng, bác sĩ bệnh viện chịu thua cho chở về nhà, tôi cùng một vài chiến hữu đến tận nhà thăm. (Lúc ấy tôi còn đang công tác đấu tranh tại Cali, mấy ngày sau mới về lại Úc). Cường nằm trên giường kê cạnh bàn thờ còn khói nhang nghi ngút, ông thầy cúng người Miên đứng im lặng nhìn tôi. Người nghệ sĩ tài hoa này sắp đến giờ bướm thiêng lột xác nghiệt ngã thế ư ? Đôi mắt trũng sâu nhắm nghiền, gò má xương cao hốc hác. Dường như có tiếng gọi từ cõi hư vô vọng về giữa hai tâm hồn đồng điệu, tôi chưa lên tiếng hỏi mà Cường đã rưng rưng nước mắt, miệng thốt nên lời : “Anh mới qua đó hả ? Cường bị mổ hết ruột gan, ăn cháo bằng ống cao su”. Đừng nói nữa, nằm nghỉ đi, tôi được tin, vội đến thăm Cường đây. Cường mở mắt, dòng lệ bật thành tiếng khóc, vói cầm tay tôi. Tôi ngồi bên cạnh giường, cúi mặt nhìn cho thật rõ người nghệ sĩ cùng chung chí hướng. Tận đáy lòng, tôi âm thầm nhận biết Cường đang như ngọn đèn bật sáng lần cuối, tròng trành bước đi trên đường dây tử sinh nhỏ hơn sợi tóc. Nước mắt tôi nhỏ xuống tấm chăn đắp ngang ngực Cường. Lại có tiếng khóc bật lên:

-“Thế là Cường không còn về Việt Nam nữa rồi… Cường chỉ có một ước mơ là khi về lại quê hương thì Cường cùng anh đi khắp nơi, anh nói chuyện với đồng bào, còn Cường thì hát cho thỏa đời… Bây giờ thì chịu thua… Mai mốt anh về sẽ không có Cường…”.
– Đừng nói nữa, nằm nghỉ đi.
– “Không, phải cho Cường nói hết… Cường nhớ quê hương mình quá… Khi anh về nước, nhứt định sẽ có Cường đi theo hát cho đồng bào mình nghe, phải không ?…”.
Nhất định rồi, nằm nghỉ đi. Cường không khóc nữa mà lại cố mỉm cười. Một nụ cười héo hắt, vu vơ. Tôi nắm chặt bàn tay Cường. Ông thầy cúng người Miên lại đến nhìn chúng tôi, nói tiếng Việt:
– “Anh Cường đang mê mà lại biết ông đến đấy. Tôi đã làm phép rồi, còn kéo dài được mà”.
Lại có một bà đứng tuổi từ hàng xóm chạy sang:
– “Lạy Chúa tôi, tôi nhìn hình ông trên báo, hôm nay mới gặp mặt. Đêm nào tôi cũng đọc kinh cho ông đấy, bây giờ lại đọc thêm kinh cho chú Cường nữa. Lạy Chúa, các ông cố làm sao cho mau hết cộng sản để chúng tôi được sớm về quê, ở đây chẳng sướng ích gì…”.
Cường lay mạnh tay tôi:
– “Bây giờ thì Cường khỏe rồi mà… Ăn cháo bằng ống cao su đó… Mai mốt về Việt Nam hát cho đã đời… Cường mà chết trước mấy tên Việt cộng thì Cường về vặn cổ bọn chúng hết… Anh có còn ở đây đến ngày Quốc Hận không ?… Cường có dặn ở nhà đến ngày Quốc Hận thì cứ chở Cường ra nằm trên giường hát cho sướng…”.

Đừng nói nữa, Cường ơi, nằm nghỉ đi. Cường cố cười nhưng khi tôi từ giã ra về thì tôi nghe Cường bật lên tiếng khóc.

Và đêm nay, tiếng khóc của Cường lại vọng về với tôi trong cảnh sương mù vắng lặng. Dòng lệ cuối đời của một tâm hồn nghệ sĩ đã cất vang tiếng hát thuở nào cho Dân Tộc, cho Tình Người, Tình Bạn. Dòng lệ đã hóa thành cánh bướm thiêng bay vào vũ trụ, vượt ngàn không gian về lại Quê Hương. Dòng lệ đang chảy vào hồn tôi. Cường ơi!

Võ Đại Tôn (Hoàng Phong Linh)
1996.

(trích bài của Võ Đại Tôn đăng trong tuần báo Thế Giới Nghệ Sĩ số 120 phát hành ngày 26 tháng 5 năm 2017)