Chữ “Tâm” Trong Thơ Vũ Hối (Đàm Trung Pháp)

 

vu hoi, tam

 

 

 

Chữ “Tâm” Trong Thơ Vũ Hối
Bài Nói Chuyện Của Giáo Sư ĐÀM TRUNG PHÁP
Trong Dạ Tiệc Mừng Nửa Thế Kỷ Văn Học Và Nghệ Thuật Vũ Hối
Tại Westin Galleria Hotel, Dallas, Ngày 27-5-2007

Từ khi được gặp danh họa quốc tế Vũ Hối lần đầu trong Ngày Văn Hóa Quảng Đà tại Dallas vào mùa xuân 2003, lòng mến mộ của tôi dành cho Vũ quân mỗi ngày một thêm đậm đà. Các cụ ngày xưa thường nói “vô tri bất mộ” là thế, và nếu nói theo kiểu người Mỹ ngày nay thì “to know him is tolove him.” Tôi ngưỡng mộ tài năng của Vũ quân bao nhiêu thì tôi cũng trân quý nhân cách và tấm lòng Vũ quân bấy nhiêu.

Quả thực, những điều dễ thương nhất về nhân sinh đều có thể tìm thấy được trong phong cách sống của Vũ quân. “Tứ hải giai huynh đệ” có lẽ nổi bật nhất. Vũ quân có nhiều bạn thân thiết như thể anh em ruột thịt trong nhà ở khắp mọi nơi, nhất là ở thành phố Dallas này. Sự hiện diện đông đảo của quan khách hôm nay chứng minh điều đó. Có nhiều anh em trong bốn bể thì cung “thiên di” trong tử vi của Vũ quân phải năng động lắm. Vài bạn trẻ đã giải thích với tôi một cách trìu mến trong vui đùa rằng: “Chú Vũ Hối ít đi du lịch lắm. Mỗi năm chỉ đi có hai lần thôi, và mỗi lần đi thì đi luôn sáu tháng!” Vũ quân đông anh em mọi nơi vì Vũ quân đôn hậu, khiêm cung, và nhất là vì chữ “tâm” viết bằng đại tự trong nhân cách Vũ quân.

Vũ quân đôn hậu và khiêm cung thực sự. Hai lần tôi được Vũ quân tặng sách, và trên trang đầu mỗi cuốn sách lộng lẫy làm quà văn nghệ đều được Vũ quân viết những lời đề tặng khả ái qua nét chữ rồng bay phượng múa. Tôi ngỏ lời tri ân thì Vũ quân chỉ khiêm cung từ chối và thì thầm “có gì đâu mà ơn với huệ, hả anh?” Nhà danh họa này cũng có quà tặng thư họa cho vô số bạn bè mà tôi quen biết, tất cả những món quà đó đều kèm theo những lời khen tặng chân thành từ trái tim hiền hòa như Phật của ông. Bản chất đôn hậu của Vũ quân cũng hiện lên trong các họa phẩm, cho nên các khuôn mặt phụ nữ trong các bức tranh “Ngây Thơ”, “Tình Mẫu Tử”, và “Thiếu Nữ và Bồ Câu Trắng” qua nét cọ của Vũ quân đều vừa đẹp vừa hiền một cách lạ kỳ!

Nhưng con người có trái tim Phật ấy cũng là một con người “uy vũ bất năng khuất” khi cần thiết. Trong trại tù cải tạo, vì nhất quyết không chịu khai báo, Vũ quân đã bị công an cộng sản tàn bạo tra tấn hỏng một con mắt. Lẽthường, theo lời nhà văn William Butler Yeats (giải Nobel văn chương 1923) thì “Hy sinh lâu quá có thể biến trái tim thành đá” (“Too long a sacrifice can make a stone of the heart”). Nhưng trái tim Vũ Hối, dù đã hy sinh lâu ngày trong lao tù cộng sản, không hề biến thành chai đá và cũng không hề mang chút cay đắng nào. Thi nhân họ Vũ, nếu có buồn về đại họa nước mất nhà tan, thì cũng chỉ trách móc chung chung mà thôi, như đoạn sau
đây trong bài “Bức Tranh Sông Núi”:

Trách ai tình nước như vôi
Thù nhà nợ nước buông trôi giữa dòng
Bỏ bao chiến hữu long đong
Bỏ hình chữ S đường cong quê mình

Hôm nay, trong buổi vinh danh một nhân tài đất nước, tôi xin nói đôi chút về chữ “tâm” trong thơ của Vũ Hối. Tôi lựa thơ để hầu chuyện quý vị vì tôi tin rằng trong thơ, tài năng và tâm can của thi nhân bộc lộ chân thành với nhiều sáng tạo hơn ở các thể loại văn chương khác, và cũng vì tôi tin rằng làm thơ và đọc thơ có thể thăng hoa đời sống tinh thần và đạo đức chúng ta.

Sau những đầy đọa nơi quê nhà, Vũ quân đã lấy lại được bình an tâm hồn tại xứ người và làm thơ tưởng nhớ cố hương. Nhiều câu lục bát ngọt ngào chứa chan tình tự dân tộc của ông khiến tôi nghĩ đến Tản Đà, một thi bá nặng tình non nước. Hai câu đầu và hai câu cuối trong bài thơ “Thề Non Nước” của Tản Đà thực tuyệt diệu:

Nước non nặng một lời thề,
Nước đi đi mãi không về cùng non
……….
Nghìn năm giao ước kết đôi,
Non non nước nước chưa nguôi lời thề

Ý nguyện giao ước muôn đời ấy cũng được Vũ Hối trang trọng viết lên để mở đầu cho bài “Bức Tranh Sông Núi”:

Núi sông còn mãi bên nhau,
Phải chăng núi thích lao xao vỗ về
Hay là sông núi muốn kề,
Để cho sông khỏi bốn bề quạnh hiu

Trong số những bài thơ đậm nét chữ “tâm” của Vũ quân, tôi chuộng nhất bài “Vòng Hoa Biển Mẹ” đã được đăng trong tạp chí Viên Giác số tháng 8 năm 1997 của Trung Tâm Văn Hóa Xã Hội Phật Giáo Việt Nam tại Đức Quốc.
Đây là một bi khúc (elegy) có thể làm đứt ruột người nghe. Bi khúc này đã được người bạn văn nghệ đa tài Phan Đình Minh của tôi phổ nhạc, và lát nữa đây người bạn đời khả ái của Minh là ca sĩ Ánh Chi sẽ hát bản nhạc đó cho chúng ta cùng thưởng lãm.

Biển cả là một bối cảnh hùng vĩ và hiểm nguy trong văn chương nhân loại, như chúng ta đã thấy trong tiểu thuyết “The Old Man and the Sea” (“Ngư Ông và Biển Cả”) của Ernest Hemingway (giải Nobel văn chương 1954). Bi khúc lẫy lừng danh tiếng “Oceano Nox” (“Đêm Đại Dương”) do thi hào Victor Hugo viết năm 1840 có nội dung rất gần với bài thơ của Vũ quân, với sự khác biệt là những nạn nhân trong cuộc. Với Victor Hugo, đó là những
“thủy thủ và thuyền trưởng” (“marins et capitaines”) trong các cuộc hải hành hạnh phúc nhưng bị mạng vong để lại bao sầu bi cho thân nhân, nhưng với Vũ quân đó là những “boat people” Việt Nam đau khổ, bắt buộc phải rời bỏ quê nhà, lênh đênh trên biển cả hiểm nguy trên đường đi tìm tự do. Đoạn đầu bài thơ bất hủ bằng tiếng Pháp ấy đã được dịch giả Đặng Trần Niết chuyển sang thơ Việt rất chỉnh như sau:

Ôi! Biết bao trưởng thuyền, thủy thủ,
Cuộc viễn hành vui thú ra khơi,
Xa xa buồn thảm chân trời
Tiêu tan thân thế thiệt đời nam nhi!
Ác nghiệt thay, khốn vì bạc phước
Biết bao người đáy nước mạng vong
Màn đen bao phủ mịt mùng
Thân vùi biển cả nghìn trùng đêm thâu.

Mới đây hơn, dùng Biển Đông như một biểu tượng cho “thủy mộ” của hàng vạn thuyền nhân Việt Nam xấu số, Viên Linh trong “Thủy Mộ Quan” xuất bản năm 1982 đã viết:

Đời sau vét biển Thái Bình Dương
Thợ lặn tìm ra vạn cốt xương
Hậu thế áng chừng ta động đất
Nền văn minh cổ cũng điêu tàn

Nhà thơ Vũ Hối của chúng ta đã đi xa hơn những lời thương xót trong các bài thơ vừa kể, vì trong “Vòng Hoa Biển Mẹ” Vũ quân đã cho thêm một hành động tuyệt luân vào – đó là khi nhà thơ “ngụp mặt vào biển mặn” mà
“khóc người thương, vùi thây Biển Mẹ”! Độc giả sẽ thấy hiện lên trong bài thơ một hình ảnh cực kỳ xúc động của một nghệ sĩ cô đơn ra biển ba lần vào buổi chiều để chiêu niệm những vong hồn thuyền nhân mà thân xác chìm sâu đáy biển. Lần thứ nhất, chàng viết một bài thơ trên cát để rồi sóng biển xóa đi. Lần thứ hai chàng vẽ một vòng hoa trên cát để rồi sóng biển cũng xóa đi – luật “vô thường” là thế. Rồi lần thứ ba, người nghệ sĩ có trái tim Phật ấy ra biển để thực hiện một lễ nghi tôn giáo ngập tràn nước mắt. Chàng “ngụp mặt vào biển mặn” để hòa mình vào thủy mộ của các nạn nhân và nhờ hồn thiêng của biển cả chuyển dùm đi “lệ cho Người, lệ đổ khóc quê hương”.

Bài chiêu hồn ca đẫm lệ ấy của Vũ quân ngoài bố cục chặt chẽ và nhiều biểu tượng như vừa tả còn có sự sử dụng ngôn ngữ trong sáng, yếu tố tương phản (“biển đông người” tương phản với “sao tôi thấy quá lạc loài”), yếu tố nhân cách hóa từ bi khiến sóng nước lạnh lùng bỗng trở thành “Biển Mẹ” bao che, sự kiểm soát nhịp điệu cũng như chiều dài các câu trong bài thơ sao cho phù hợp với mức độ xúc cảm trong tim thi sĩ. Các câu ngắn nhất Vũ quân dành cho những tiếng nấc nghẹn ngào trong đoạn kết bài thơ:

Ôi! Đại dương hỡi!
Có linh thiêng xin gởi
Lệ cho Người
Lệ đổ khóc quê hương!

Như tôi đã nói bên trên, những điều dễ thương nhất về nhân sinh đều có thể tìm thấy được trong phong cách sống của Vũ quân. Để kết luận bài nói chuyện đêm nay, tôi xin thêm hai câu thơ trong phần cuối của Truyện Kiều dưới đây, vì tôi thấy chúng đúng là phương châm cuộc sống của Vũ quân:

Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài!

Thấm thía thay, vị đệ nhất thiên tài dân tộc Nguyễn Du mà còn đánh giá chữ “tâm” gấp bội chữ “tài”! Vũ quân ơi, có lẽ thi thánh Nguyễn Du từ nơi cửu tuyền đang mỉm cười với Vũ quân đấy.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s