Trước năm 1975, tờ nhạc là một trong những vật phẩm phổ thông nhất để công chúng có thể tiếp cận với âm nhạc. Thời đó, sau khi ca khúc được phổ biến trên đài phát thanh, hoặc nổi tiếng qua băng dĩa nhạc, thì khán giả yêu nhạc sẽ tìm mua bằng được tờ bài hát mà mình yêu thích, và đối với các nhà xuất bản, doanh số thu được tờ việc kinh doanh tờ nhạc rất lớn. Lý do là thời trước 1975, không phải ai cũng có điều kiện mua đầu phát nhạc và băng đĩa, mà đại đa số quần chúng sẽ nghe nhạc qua đài phát thanh, rồi sau đó mua tờ nhạc, để tập hát hoặc tập chơi đàn, hoặc đơn giản là lưu lại những ca khúc mình yêu thích.

Trước năm 1975, có rất nhiều nhà xuất bản tờ nhạc và cạnh tranh nhau rất quyết liệt. Quen thuộc nhất là các nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam, Diên Hồng, Minh Phát, An Phú, Sóng Nhạc…

Đầu thập niên 1950, xu hướng xuất bản Nhạc tờ bắt đầu chuyển mình. Việc in hình vẽ của các họa sĩ trứ danh như Duy Liêm, Phi Hùng,… lên bìa các bản nhạc không còn giữ được vị trí độc tôn như trước đó nữa. Nhiều nhà xuất bản bắt đầu thay đổi hình thức tờ nhạc bằng việc in ảnh của các nghệ sĩ với mục tiêu vực dậy thị trường sau nhiều năm ế ẩm.

Việc lựa chọn hình để in trên bìa tờ nhạc quyết định một phần rất lớn số lượng bản in bán ra và doanh thu đạt được. Điều đó đúng nghĩa trở thành việc “chọn mặt, gửi vàng”. Vì vậy, các nghệ sĩ được chọn thường là những nghệ sĩ nổi tiếng đương thời, có nhan sắc nổi bật; tài năng xuất chúng; cũng có thể là người đầu tiên đưa nhạc phẩm đến với công chúng hoặc người thể hiện nhạc phẩm đó thành công nhất; quan trọng hơn cả là phải có số lượng fan đông đảo.

Các nghệ sĩ được in bìa tờ nhạc thường là các nữ ca sĩ nổi tiếng như Minh Trang, Tâm Vấn, Khánh Ngọc, Thái Thanh, Thanh Thúy, Thanh Nga, Túy Phượng, Mai Ly, Trúc Ly, Hoàng Oanh, Phương Dung, Thanh Tuyền, Giao Linh, Thanh Lan, Khánh Ly, Lệ Thu, Mai Hương, Mai Lệ Huyền… Hoặc các nam ca sĩ như Duy Khánh, Hùng Cường, Nhật Trường, Chế Linh… Cũng có thể là các diễn viên điện ảnh như: Thẩm Thúy Hằng, Kiều Chinh…

 

Có thể chia việc in hình nghệ sĩ trên bìa tờ nhạc thành 3 giai đoạn: 

– Giai đoạn 1, từ năm 1950 – 1958, các nhà xuất bản thường in hình nghệ sĩ trong khung nhỏ đặt trên nền một bức tranh vẽ tay do một họa sĩ nổi tiếng vẽ (Duy Liêm, Phi Hùng…)

 

 

 

 

– Giai đoạn 2, từ năm 1958 – 1964, ảnh nghệ sĩ được in khung nhỏ trên 1 góc nào đó của tờ nhạc với nền màu đơn giản.

 

 

 

 

– Giai đoạn 3, từ năm 1960 – 1974, in hình nghệ sĩ khổ lớn trên cả tờ nhạc. Thường gồm 2 loại đơn màu và đa màu phát hành song song.

 

 

 

Để có được một bức hình đẹp in trên bìa các tờ nhạc không những đòi hỏi nghệ sĩ phải có nhan sắc mà còn đòi hỏi kỹ thuật điêu luyện của các nhiếp ảnh gia. Từ việc nắm bắt thần thái, lấy góc ảnh, điều chỉnh ánh sáng, bắt điểm nét… Những bức hình đẹp in trên các tờ nhạc xưa cũng góp phần không nhỏ quảng bá tên tuổi của các nhiếp ảnh gia cũng như tiệm chụp hình của họ. Các nhiếp ảnh gia nổi tiếng có thể kể đến như Lê Minh, Đinh Tiến Mậu… Nhờ việc thay đổi hướng đi mà hiệu quả bán tờ nhạc tăng rõ rệt do đại đa số khán giả mua tờ nhạc vì có ảnh có thần tượng chứ không phải mua về nghiên cứu, tập nhạc, hay viết hợp âm.

 

Hình ảnh sử dụng trong bài viết được trích từ bộ sưu tập của tác giả, các sưu tầm gia: Nguyễn Đức Phú, Leminh Saigon và một số nguồn khác trên internet.

 

 

xem tiếp phần 2